१८ जेठ, काठमाडौं – आज ललितपुरको जावलाखेलमा नेपालका महत्वपूर्ण सांस्कृतिक परम्परामध्ये एक, वर्षा र सहकालका देवता रातो मच्छेन्द्रनाथको भोटो जात्रा परम्परागत रूपमा भव्यताका साथ सम्पन्न हुँदैछ। मच्छेन्द्रनाथको रथयात्रा सकिएपछि विशेष समारोहमार्फत सार्वजनिक रूपमा भोटो देखाउने परम्परा पछिल्ला वर्षहरूझैं यसपटक पनि निरन्तरता पाएको हो। भोटो जात्राको अवसरमा सरकारले काठमाडौँ उपत्यकाभर सार्वजनिक बिदा दिएको छ। जावलाखेल चोकमा आयोजना हुने मुख्य समारोहमा राष्ट्रपतिको विशेष उपस्थिति रहनेछ। परम्पराअनुसार नेपाली सेनाले २१ तोपको सलामी दिनेछ भने गुठी संस्थान ललितपुरका प्रतिनिधिहरूले मच्छेन्द्रनाथको रथको चारैतिर भोटो देखाउनेछन्।
भोटो जात्राको इतिहास अत्यन्त प्राचीन छ। यद्यपि यसको ठ्याक्कै सुरु भएको तिथि अहिलेसम्म पुष्टि भइसकेको छैन, यससँग जोडिएको एक रोचक किंवदन्ती भने लोकप्रिय छ। जनविश्वास अनुसार, नागराज कर्कोटककी रानीको आँखामा समस्या आएपछि वैद्यको खोजी हुँदै थियो। खेतमा काम गरिरहेका एक किसानलाई वैद्य ठानी नागलोक अर्थात् टौदह लगियो। त्यहाँ डराएका किसानले मच्छेन्द्रनाथको प्रार्थना गरी आफ्नो हातको माटो माडेर औषधिको रूपमा प्रयोग गर्न दिएपछि रानीको आँखाको पीडा निको भयो। किसानलाई यसको पुरस्कारस्वरूप मणिमाणिक्य जडित भोटो प्रदान गरियो। किसानले त्यो भोटो लगाएर खेतमा काम गर्न थालेका थिए। केही समयपछि त्यो भोटो हरायो। मच्छेन्द्रनाथको जात्रामा एक व्यक्तिले त्यही भोटो लगाएको देखेपछि किसानले भोटोमाथि दाबी गरे। तर भोटो लगाउने व्यक्तिले दिन नमानेपछि विवाद उत्पन्न भयो।
कसको भोटो भन्ने टुंगो नलागेपछि नागराज कर्कोटक समेत साक्षीका रूपमा उपस्थित भए। अन्ततः कसैले ठोस प्रमाण नदेखाएकाले भोटो मच्छेन्द्रनाथकै जिम्मा लगाउने निर्णय गरियो। त्यसबेलादेखि अहिलेसम्म कुनै व्यक्तिले त्यो भोटोमाथि प्रमाणसहित दाबी गर्न सकेको छैन। त्यसैबेला बसाइएको यो परम्पराअनुसार हरेक वर्ष मच्छेन्द्रनाथको रथयात्रा सकिएपछि साइत हेरेर भोटो सार्वजनिक रूपमा देखाइने गरिएको छ। जात्रामा स्थानीय समुदायको उत्साह, परम्परागत संगीत र नाचगानले वातावरण उत्सवमय बनेको छ। यो जात्रा न केवल धार्मिक आस्थासँग जोडिएको पर्व हो, नेपाली सांस्कृतिक पहिचानको पनि प्रतीक बनेको छ। सरकारले यो जात्रालाई सम्मान गर्दै काठमाडौँ उपत्यकाभर सार्वजनिक बिदा दिएको छ।
प्रतिक्रिया दिनुहोस्