काठमाडौँ । भारतको डिजिटल दुनियाँ यतिबेला एउटा अनौठो नामले भरिएको छ— “कक्रोच जनता पार्टी” अर्थात् CJP। हिजोसम्म फोहोर, अन्धकार र घृणासँग जोडिने ‘कक्रोच’ आज लाखौँ भारतीय युवाको विद्रोह, व्यंग्य र आक्रोशको प्रतीक बनेको छ। सामाजिक सञ्जाल खोलेपछि जहाँतहीँ एउटै कुरा देखिन्छ— #MainBhiCockroach। मीमहरू, व्यंग्यात्मक भिडियोहरू, कटाक्षपूर्ण पोस्टहरू र राजनीतिक ट्रोलले भारतको इन्टरनेटलाई एकाएक कब्जा गरिरहेको छ।
यो कुनै साधारण इन्टरनेट ट्रेन्ड होइन। यो त बेरोजगारी, महँगी, असफल शिक्षा प्रणाली र राजनीतिक निराशाविरुद्ध उभिएको एउटा डिजिटल विस्फोट हो, जसले परम्परागत राजनीतिलाई नै चुनौती दिन थालेको छ। यो आन्दोलनको सुरुवात एउटा विवादास्पद अभिव्यक्तिबाट भएको हो। भारतीय सर्वोच्च अदालतको सुनुवाइका क्रममा न्यायाधीश सूर्य कान्तले केही बेरोजगार र प्रणालीमाथि प्रश्न उठाइरहेका युवालाई “कक्रोच” र “परजीवी” सँग तुलना गरेको खबर बाहिरिएको थियो । उक्त अभिव्यक्तिले लाखौँ शिक्षित तर बेरोजगार युवाको आत्मसम्मानमा गहिरो चोट पुर्यायो।
तर, यो पुस्ता अघिल्ला पुस्ताजस्तो मौन बसेन। उनीहरूले अपमानलाई प्रतिरोधमा बदले। रिसलाई र्याप, मीम, इमोजी र व्यंग्यमा रूपान्तरण गरे। “यदि तिमीहरू हामीलाई कक्रोच भन्छौ भने, हामी त्यही कक्रोच हौँ जसलाई मार्न सजिलो छैन” भन्ने सन्देश सामाजिक सञ्जालभरि फैलियो।
यहीबीच बोस्टन विश्वविद्यालयमा अध्ययन गरिरहेका भारतीय युवा अभिजीत दिपकेले एक्स (ट्विटर) मा एउटा प्रश्न पोस्ट गरे— “यदि सबै कक्रोचहरू एकै ठाउँमा भेला भए भने के होला?” यही एक वाक्यले डिजिटल आन्दोलनको रूप लियो। केही घण्टामै “Cockroach Janata Party” नामको व्यंग्यात्मक राजनीतिक अभियान सुरु भयो।
दिपकेले एआई टुलहरूको प्रयोग गरेर रातारात पार्टीको लोगो, घोषणापत्र र वेबसाइट तयार पारे। भारतीय जनता पार्टी (BJP) माथि व्यंग्य गर्दै बनाइएको यो नाम केही दिनमै भारतको सबैभन्दा भाइरल राजनीतिक अभियान बनेको छ ।।
आश्चर्यजनक कुरा के थियो भने, CJP को इन्स्टाग्राम अकाउन्टले केही दिनमै करोडौँ फलोअर्स जुटाएको छ । । यसको लोकप्रियता यति तीव्र गतिमा बढ्यो कि सामाजिक सञ्जालमा यसले भारतका ठूला राजनीतिक दलहरूलाई समेत चुनौती दिन थालेको छ । । हजारौँ युवाले सदस्यताका लागि आवेदन दिए। विपक्षी नेताहरूले समेत यसको खुलेर चर्चा गर्न थाले।
तर, यो केवल मजाक थिएन। यसको व्यंग्यभित्र गम्भीर राजनीतिक सन्देश लुकेको थियो। CJP ले आफूलाई “धर्मनिरपेक्ष, समाजवादी, लोकतान्त्रिक र अल्छी शक्ति” भनेर चिनायो। सदस्य बन्नका लागि बेरोजगार हुनुपर्ने, सुत्न मन पराउने, अनलाइनमा धेरै समय बिताउने र “प्रणालीमाथि व्यावसायिक रूपमा रिस पोख्न सक्ने” हुनुपर्ने जस्ता व्यंग्यात्मक योग्यता तोकेको छ । ।
हेर्दा हास्यास्पद लाग्ने यी वाक्यहरू वास्तवमा भारतीय युवाको पीडाको चित्र हुन्। भारतमा शिक्षित बेरोजगारीको संकट लगातार बढिरहेको छ। स्नातक तह पूरा गरेका लाखौँ युवाले रोजगारी पाउन सकेका छैनन्। प्रतियोगी परीक्षा प्रणालीमाथि अविश्वास बढ्दो छ। NEET जस्ता परीक्षाको पेपर लिक प्रकरणले युवामा थप निराशा जन्माएको छ।
CJP को घोषणापत्रले यही निराशामाथि प्रहार गर्यो। यसले न्याय प्रणाली, मिडियामा कर्पोरेट प्रभाव, राजनीतिक विशेषाधिकार र लैङ्गिक असमानतामाथि प्रश्न उठायो। व्यंग्यको आवरणभित्र एउटा गम्भीर राजनीतिक चेतावनी लुकेको देखियो— “जब युवाको भविष्य खोसिन्छ, तब उनीहरू व्यंग्यलाई नै हतियार बनाउँछन्।”
विश्लेषकहरूका अनुसार यो केवल भारतको कथा होइन। श्रीलंका, बंगलादेश र नेपालमा पनि सामाजिक सञ्जालमार्फत युवाको असन्तुष्टि तीव्र रूपमा अभिव्यक्त भइरहेको छ। परम्परागत पार्टीहरूको भाषणभन्दा अहिले भाइरल भिडियो, ह्यासट्याग र मीमहरूले जनमत निर्माण गर्न थालेका छन्।
डिजिटल युगको राजनीति अब सडकमा मात्र सीमित छैन। मोबाइल स्क्रिनमै आन्दोलन जन्मिरहेका छन्। एउटा मीमले सरकारलाई असहज बनाउन सक्छ। एउटा भाइरल पोस्टले लाखौँ युवाको भावना प्रतिनिधित्व गर्न सक्छ।
भारतको “कक्रोच जनता पार्टी” ले एउटा गहिरो सन्देश दिएको छ— जब सत्ता युवाको सपनामाथि हाँस्छ, तब युवा पनि व्यंग्यलाई आन्दोलनमा बदल्न जान्दछन्। किनकि इतिहासले बारम्बार देखाएको छ— सबैभन्दा धेरै दबाइएकाहरू नै कहिलेकाहीँ सबैभन्दा ठूलो विद्रोह बनेर फर्किन्छन्। र सायद यही कारणले आज भारतभरि एउटा व्यंग्यात्मक आवाज गुञ्जिरहेको छ—“हामी कक्रोच हौँ… हामी सजिलै मर्दैनौँ।”
प्रतिक्रिया दिनुहोस्