फिफा विश्वकप २०२६ को सेमिफाइनलमा साविक विजेता अर्जेन्टिनाले इंग्ल्यान्डलाई २–१ ले पराजित गर्दै फाइनलको यात्रा तय गरेको छ। तर, यो ऐतिहासिक जितको खुसीयाली मनाउने क्रममा अर्जेन्टिनी खेलाडीहरूले प्रदर्शन गरेको एउटा राजनीतिक ब्यानरले विश्व फुटबलमा नयाँ तरंग र विवाद पैदा गरिदिएको छ।
मैदानमा ‘माल्भिनास’ को नारा र फिफाको चासो खेल सकिएलगत्तै डिफेन्डर लिसान्ड्रो मार्टिनेज र मिडफिल्डर जियोभानी लो सेल्सोसहितका खेलाडीले ‘लास माल्भिनास सोन अर्जेन्टिनास’ (माल्भिनास अर्जेन्टिनाकै हो) लेखिएको ब्यानर प्रदर्शन गरेका थिए । फकल्यान्ड टापुलाई अर्जेन्टिनामा ‘इस्लास माल्भिनास’ भनिन्छ र यसलाई अर्जेन्टिनाले आफ्नो सार्वभौम भूमि दाबी गर्दै आएको छ । फिफाको आचारसंहिताले रंगशालाभित्र राजनीतिक सन्देश प्रदर्शन गर्न निषेध गरेको हुनाले अर्जेन्टिनामाथि अनुशासनात्मक कारबाही र जरिवानाको जोखिम बढेको छ। यसअघि २०१४ मा पनि यस्तै ब्यानर प्रदर्शन गर्दा अर्जेन्टिनालाई २० हजार पाउन्ड जरिवाना गरिएको थियो ।
अर्जेन्टिनाले ‘माल्भिनास’ भन्ने र बेलायतले ‘फकल्यान्ड’ भन्ने यो टापुसमूह दक्षिण एटलान्टिक महासागरमा अवस्थित छ। सन् १८३३ देखि बेलायतको नियन्त्रणमा रहेको यो भूभागमाथि अर्जेन्टिनाले आजसम्म आफ्नो सार्वभौमिक अधिकार दाबी गर्दै आएको छ। यही विवादले सन् १९८२ मा दुई देशलाई युद्धसम्म पुर्याएको थियो।
अप्रिल २, १९८२ मा अर्जेन्टिनाका तत्कालीन सैनिक शासक लियोपोल्डो गाल्टिएरीको सरकारले फकल्यान्ड टापु कब्जा गरेपछि बेलायतकी प्रधानमन्त्री मार्गरेट थ्याचरले ठूलो सैन्य अभियान सुरु गरेकी थिइन्। ७४ दिनसम्म चलेको युद्धमा ६४९ अर्जेन्टिनी र २५५ बेलायती सैनिक मारिए। अन्ततः अर्जेन्टिना पराजित भयो र टापु बेलायतकै नियन्त्रणमा रह्यो। तर युद्ध समाप्त भए पनि माल्भिनासमाथिको अर्जेन्टिनाको दाबी भने कहिल्यै समाप्त भएन। आज पनि प्रत्येक वर्ष अप्रिल २ लाई अर्जेन्टिनाले ‘माल्भिनास दिवस’का रूपमा मनाउँछ।
युद्धको इतिहासले दुई देशबीचको फुटबल प्रतिद्वन्द्वितालाई पनि थप गहिरो बनाएको छ। विशेषगरी सन् १९८६ को विश्वकप क्वार्टरफाइनलमा डिएगो म्याराडोनाले इङ्ग्ल्यान्डविरुद्ध गरेको ‘ह्यान्ड अफ गड’ गोल र त्यसको केही मिनेटपछि गरेको ‘गोल अफ द सेन्चुरी’ लाई धेरै अर्जेन्टिनीले फकल्यान्ड युद्धको प्रतीकात्मक बदला मानेका थिए। त्यसयता अर्जेन्टिना–इङ्ग्ल्यान्डबीचको हरेक खेल केवल फुटबलको प्रतिस्पर्धा मात्र नभई इतिहास र राष्ट्रिय भावनासँग पनि जोडिने गरेको छ।
यही ऐतिहासिक पृष्ठभूमिका कारण इङ्ग्ल्यान्डविरुद्धको प्रत्येक खेल अर्जेन्टिनाका लागि केवल फुटबल मात्र हुँदैन, राष्ट्रिय भावना र इतिहाससँग जोडिएको प्रतिस्पर्धा पनि हुन्छ। त्यसैले सेमिफाइनल जितपछि खेलाडीहरूले माल्भिनाससम्बन्धी ब्यानर प्रदर्शन गर्दै आफ्नो राष्ट्रिय अडान दोहोर्याएका हुन्।
तर यो प्रदर्शनले फिफाको नियममाथि पनि प्रश्न उठाएको छ। फिफाले प्रतियोगिताका क्रममा मैदानमा राजनीतिक सन्देश वा प्रतीक प्रदर्शन गर्न निषेध गरेको छ। त्यसैले अर्जेन्टिनामाथि अनुशासनात्मक कारबाही वा जरिवाना हुन सक्ने चर्चा सुरु भएको छ। सन् २०१४ मा पनि यस्तै ब्यानर प्रदर्शन गरेपछि अर्जेन्टिनालाई आर्थिक जरिवाना गरिएको थियो।
यो इतिहाससँग नेपालको पनि एउटा रोचक सम्बन्ध छ। फकल्यान्ड युद्धमा बेलायती सेनाको पक्षबाट करिब ६०० गोर्खा सैनिक सहभागी भएका थिए। गोर्खाली सैनिकको साहस, खुकुरी र ‘आयो गोर्खाली’ भन्ने युद्धघोषले अर्जेन्टिनी सेनामा ठूलो मनोवैज्ञानिक प्रभाव पारेको विभिन्न सैनिक संस्मरण र ऐतिहासिक विवरणमा उल्लेख गरिएको छ। त्यसैले फकल्यान्ड युद्धको इतिहासमा नेपाली गोर्खाहरूको नाम पनि विशेष रूपमा जोडिन्छ।
यद्यपि युद्धको इतिहासभन्दा फरक रूपमा नेपाल र अर्जेन्टिनाबीच अर्को सम्बन्ध पनि छ। अर्जेन्टिनाका कप्तान लियोनेल मेस्सीले युनिसेफ र आफ्नो परोपकारी अभियानमार्फत २०७२ सालको भूकम्पपछि नेपालका प्रभावित क्षेत्रमा स्वास्थ्य सेवा सुधारका लागि सहयोग गरेका थिए। यही कारण नेपालमा अर्जेन्टिनाप्रति विशेष आकर्षण देखिन्छ, जहाँ युद्धको इतिहासभन्दा मेस्सीको खेलकौशल र मानवीय योगदानलाई बढी महत्व दिइन्छ।
यसरी इङ्ग्ल्यान्डमाथिको सेमिफाइनल जितपछि मैदानमा फहराइएको एउटा ब्यानरले फुटबलको सीमाभन्दा बाहिर गएर इतिहास, राजनीति, राष्ट्रिय भावना र नेपालसँग जोडिएको एउटा रोचक अध्यायलाई फेरि विश्वसामु ल्याइदिएको छ।
प्रतिक्रिया दिनुहोस्